CTET पेपर २ अभ्यासक्रम २०२६, परीक्षेचा नमुना आणि अभ्यासक्रम

केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE) केव्हीएस, एनव्हीएस आणि इतर केंद्र सरकारी शाळांमध्ये शिक्षक म्हणून उमेदवारांची पात्रता निश्चित करण्यासाठी वर्षातून दोनदा CTET परीक्षा आयोजित करते. CTET पेपर २ ही परीक्षा इयत्ता सहावी ते आठवीसाठी शिक्षक बनू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींसाठी घेतली जाते. इयत्ता सहावी ते आठवीसाठी शिक्षक. पेपर २ परीक्षेची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी त्यांची तयारी प्रभावीपणे रणनीती आखण्यासाठी विषयवार अभ्यासक्रमातून जावे लागते.  

CTET पेपर २ अभ्यासक्रम आणि परीक्षा नमुना २०२६

साठी अभ्यासक्रमसीटीईटी २०२६उच्च प्राथमिक स्तरावर शिकवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या शैक्षणिक संकल्पना, अध्यापन पद्धती आणि विषय-विशिष्ट ज्ञानाची उमेदवाराची समज तपासण्यासाठी ही परीक्षा तयार केली जाते. CTET पेपर २ अभ्यासक्रम २०२६ मध्ये बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र, भाषा I (अनिवार्य), भाषा II (अनिवार्य), गणित आणि विज्ञान, किंवा सामाजिक अभ्यास आणि सामाजिक विज्ञान या विषयांचा समावेश आहे. उमेदवारांना गणित/विज्ञान आणि सामाजिक अभ्यास यापैकी एक निवडण्याची संधी असेल.

CTET पेपर २ परीक्षा नमुना २०२६

CTET पेपर २ परीक्षेच्या पॅटर्नमध्ये परीक्षेत विचारले जाणारे विषय, एकूण प्रश्नांची संख्या, एकूण गुण, गुणांकन योजना आणि इतर तपशील दिले आहेत. CTET पेपर २ परीक्षेत एकूण १५० गुणांसाठी १५० MCQ-आधारित प्रश्न असतात. खाली दिलेल्या परीक्षेच्या पॅटर्नमधील ठळक मुद्दे पहा.

CTET पेपर २ परीक्षा नमुना २०२६
प्रश्नांचा प्रकार	बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)
विषयांची संख्या	बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र भाषा-I भाषा-II गणित आणि विज्ञान किंवा सामाजिक अभ्यास/सामाजिक विज्ञान
CTET परीक्षेची तारीख २०२६	८ फेब्रुवारी २०२६
एकूण प्रश्नांची संख्या	१५०
एकूण गुण	१५०
कालावधी	२.५ तास
चिन्हांकन योजना	प्रत्येक बरोबर उत्तरासाठी १ गुण
निगेटिव्ह मार्किंग	नाही
कागदाची भाषा	इंग्रजी आणि हिंदी (उमेदवार दोन्हीपैकी कोणत्याही भाषेत पेपर लिहू शकतात)

CTET अधिसूचना २०२६ प्रकाशित: तपासण्यासाठी क्लिक करा

CTET पेपर २ अभ्यासक्रम २०२६

CTET २०२६ मध्ये पेपर २ साठी तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी तपशीलवार माहिती वाचली पाहिजेसीटीईटी अभ्यासक्रमखालील विभागातील पेपर २ साठी.

इयत्ता ६ वी ते ८ वी (प्राथमिक टप्पा) साठी सीटीईटी पेपर २ अभ्यासक्रम

CTET चा पेपर २ हा उमेदवाराची भाषा I आणि II, बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र आणि गणित आणि विज्ञान / सामाजिक अभ्यास आणि सामाजिक शास्त्र या विषयांवर आधारित परीक्षा आहे. चला प्राथमिक टप्प्यासाठी (इयत्ता VI-VIII) CTET अभ्यासक्रम पाहूया:

I. बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र – ३० गुणांसाठी ३० प्रश्न
II. भाषा १ (अनिवार्य)- ३० गुणांसाठी ३० प्रश्न
III. भाषा २ (अनिवार्य)- ३० गुणांसाठी ३० प्रश्न
IV. गणित आणि विज्ञान/सामाजिक अभ्यास आणि सामाजिक विज्ञान – ६० गुणांसाठी ६० प्रश्न 

१. बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र अभ्यासक्रम – ३० प्रश्न

हा विषय पेपर-१ आणि पेपर-२ मध्ये सामान्य आहे जो वापरणे अनिवार्य आहे. या विभागाद्वारे, उमेदवाराचे बालविकास आणि समावेशक शिक्षणाच्या संकल्पनेबद्दलचे ज्ञान कव्हर केले जाईल. अभ्यासक्रम स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी खालील विषयांचा अभ्यास करा.

अ) बालविकास (प्राथमिक शाळेतील मुले): १५ प्रश्न

1. विकासाची संकल्पना आणि त्याचा शिक्षणाशी संबंध
2. मुलांच्या विकासाची तत्त्वे
3. आनुवंशिकता आणि पर्यावरणाचा प्रभाव
4. समाजीकरण प्रक्रिया: सामाजिक जग आणि मुले (शिक्षक, पालक, समवयस्क)
5. पियाजेट, कोहलबर्ग आणि वायगोत्स्की: रचना आणि टीकात्मक दृष्टिकोन
6. बाल-केंद्रित आणि प्रगतीशील शिक्षणाच्या संकल्पना
7. बुद्धिमत्तेच्या रचनेचा टीकात्मक दृष्टीकोन
8. बहुआयामी बुद्धिमत्ता
9. भाषा आणि विचार
10. सामाजिक बांधणी म्हणून लिंग; लिंग भूमिका, लिंग-पूर्वग्रह आणि शैक्षणिक पद्धती
11. विद्यार्थ्यांमधील वैयक्तिक फरक, भाषा, जात, लिंग, समुदाय, धर्म इत्यादींच्या विविधतेवर आधारित फरक समजून घेणे.
12. शिक्षणासाठी मूल्यांकन आणि शिक्षणाचे मूल्यांकन यातील फरक; शाळा-आधारित मूल्यांकन, सतत आणि व्यापक मूल्यांकन: दृष्टीकोन आणि सराव
13. विद्यार्थ्यांच्या तयारीच्या पातळीचे मूल्यांकन करण्यासाठी; वर्गात शिक्षण आणि समीक्षात्मक विचारसरणी वाढविण्यासाठी आणि विद्यार्थ्यांच्या कामगिरीचे मूल्यांकन करण्यासाठी योग्य प्रश्न तयार करणे.

ब) समावेशक शिक्षणाची संकल्पना आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांना समजून घेणे: ५ प्रश्न

1. वंचित आणि वंचितांसह विविध पार्श्वभूमीतील विद्यार्थ्यांना संबोधित करणे
2. शिकण्यात अडचणी, ‘कमी’ इत्यादी असलेल्या मुलांच्या गरजा पूर्ण करणे.
3. प्रतिभावान, सर्जनशील, विशेष सक्षम विद्यार्थ्यांना संबोधित करणे

क) शिक्षण आणि अध्यापनशास्त्र: १० प्रश्न

1. मुले कशी विचार करतात आणि शिकतात; शालेय कामगिरीत यश मिळविण्यात मुले कशी आणि का ‘अपयशी’ होतात.
2. शिकवण्याच्या आणि शिकण्याच्या मूलभूत प्रक्रिया; मुलांच्या शिकण्याच्या रणनीती; सामाजिक क्रियाकलाप म्हणून शिकणे; शिकण्याचा सामाजिक संदर्भ.
3. मूल समस्या सोडवणारा आणि ‘वैज्ञानिक अन्वेषक’ म्हणून
4. मुलांमध्ये शिक्षणाच्या पर्यायी संकल्पना, मुलांच्या ‘चुका’ शिकण्याच्या प्रक्रियेतील महत्त्वाचे टप्पे म्हणून समजून घेणे.
5. ज्ञान आणि भावना
6. प्रेरणा आणि शिक्षण
7. शिक्षणात योगदान देणारे घटक – वैयक्तिक आणि पर्यावरणीय

२. भाषा १ अभ्यासक्रम – ३० प्रश्न

उमेदवाराने निवडलेल्या भाषेतील त्यांचे ज्ञान तपासण्यासाठी, CTET पेपर-१ आणि पेपर-२ मध्ये ३० प्रश्न असतील.

अ) भाषा आकलन: १५ प्रश्न

न पाहिलेले उतारे वाचणे – दोन उतारे, एक गद्य किंवा नाटक आणि एक कविता ज्यामध्ये आकलन, अनुमान, व्याकरण आणि शाब्दिक क्षमता यावर प्रश्न असतील.

ब) भाषा विकासाचे अध्यापनशास्त्र: १५ प्रश्न

1. शिकणे आणि संपादन
2. भाषा शिक्षणाची तत्त्वे
3. ऐकण्याची आणि बोलण्याची भूमिका; भाषेचे कार्य आणि मुले ती साधन म्हणून कशी वापरतात
4. मौखिक आणि लेखी स्वरूपात कल्पना व्यक्त करण्यासाठी भाषा शिकण्यात व्याकरणाच्या भूमिकेवर एक गंभीर दृष्टिकोन; विविध वर्गात भाषा शिकवण्याचे आव्हाने; भाषेतील अडचणी, चुका आणि विकार.
5. भाषा कौशल्ये
6. भाषा आकलन आणि प्रवीणतेचे मूल्यांकन करणे: बोलणे, ऐकणे, वाचणे आणि लिहिणे
7. अध्यापन-अध्यापन साहित्य: पाठ्यपुस्तक, बहु-माध्यम साहित्य, वर्गातील बहुभाषिक संसाधने
8. उपचारात्मक शिक्षण

३. भाषा II अभ्यासक्रम – ३० प्रश्न

दुसरी भाषा चाचणी उमेदवाराचे इंग्रजी भाषेचे ज्ञान जाणून घेण्यासाठी असेल. CTET पेपर I आणि पेपर-II मध्ये 30 प्रश्न असतील.

अ) आकलन: १५ प्रश्न

दोन अदृश्य गद्य परिच्छेद (चर्चा किंवा साहित्यिक किंवा कथात्मक किंवा वैज्ञानिक) ज्यात आकलन, व्याकरण आणि मौखिक क्षमतेवर प्रश्न आहेत.

ब) भाषा विकासाचे अध्यापनशास्त्र: १५ प्रश्न

1. शिकणे आणि संपादन
2. भाषा शिक्षणाची तत्त्वे
3. ऐकण्याची आणि बोलण्याची भूमिका; भाषेचे कार्य आणि मुले ती साधन म्हणून कशी वापरतात
4. मौखिक आणि लेखी स्वरूपात कल्पना व्यक्त करण्यासाठी भाषा शिकण्यात व्याकरणाच्या भूमिकेवर एक गंभीर दृष्टिकोन; विविध वर्गात भाषा शिकवण्याचे आव्हाने; भाषेतील अडचणी, चुका आणि विकार.
5. भाषा कौशल्ये
6. भाषा आकलन आणि प्रवीणतेचे मूल्यांकन करणे: बोलणे, ऐकणे, वाचणे आणि लिहिणे
7. अध्यापन-अध्यापन साहित्य: पाठ्यपुस्तक, बहु-माध्यम साहित्य, वर्गातील बहुभाषिक संसाधने
8. उपचारात्मक शिक्षण

४. (अ) गणित आणि विज्ञान अभ्यासक्रम – ६० प्रश्न

उमेदवार गणित आणि विज्ञान विभागात कोणते विषय समाविष्ट करायचे आहेत ते तपासू शकतात. गणिताचे प्रश्न युक्त्या आणि अचूकतेने सोडवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. गणिताचे ३० आणि विज्ञान विषयाचे ३० प्रश्न असतील.

(i) गणित: ३० प्रश्न

अ) सामग्री: २० प्रश्न

• संख्या प्रणाली
• आमचे आकडे जाणून घेणे
• संख्यांशी खेळणे
• पूर्णांक
• ऋण संख्या आणि पूर्णांक
• अपूर्णांक
• बीजगणित
• बीजगणिताचा परिचय
• गुणोत्तर आणि प्रमाण
• भूमिती
• मूलभूत भौमितिक कल्पना (२-डी)
• प्राथमिक आकार समजून घेणे (२-आय आणि ३-आय)
• सममिती: (प्रतिबिंब)
• बांधकाम (स्ट्रेट एज स्केल, प्रोट्रॅक्टर, कंपास वापरून)
• मोजमाप
• डेटा हाताळणी

ब) शैक्षणिक मुद्दे: १० प्रश्न

• गणिताचे स्वरूप/तार्किक विचारसरणी
• अभ्यासक्रमात गणिताचे स्थान
• गणिताची भाषा
• समुदाय गणित
• मूल्यांकन
• उपचारात्मक शिक्षण
• अध्यापनाची समस्या

(ii) विज्ञान: ३० प्रश्न

अ) सामग्री: २० प्रश्न

आय. अन्न

• अन्नाचे स्रोत
• अन्नाचे घटक
• अन्न स्वच्छ करणे

II. साहित्य

• दैनंदिन वापराचे साहित्य

III. जिवंत जग

IV. हलणाऱ्या गोष्टी, लोक आणि कल्पना

व्ही. गोष्टी कशा कार्य करतात

• विद्युत प्रवाह आणि सर्किट्स
• चुंबक

सहावा. नैसर्गिक घटना

VII. नैसर्गिक संसाधने

ब) शैक्षणिक मुद्दे: १० प्रश्न

• विज्ञानाचे स्वरूप आणि रचना
• नैसर्गिक विज्ञान/उद्दिष्टे आणि उद्दिष्टे
• विज्ञान समजून घेणे आणि त्याचे कौतुक करणे
• दृष्टिकोन/एकात्मिक दृष्टिकोन
• निरीक्षण/प्रयोग/शोध (विज्ञानाची पद्धत)
• नवोपक्रम
• मजकूर साहित्य/सहाय्यके
• मूल्यांकन – संज्ञानात्मक/मानसिक/भावनिक
• समस्या
• उपचारात्मक शिक्षण

५. सामाजिक शास्त्रे/सामाजिक शास्त्रे अभ्यासक्रम- ६० प्रश्न

या विषयात, विषय दोन भागात विभागले आहेत: एकामध्ये इतिहास, भूगोल, सामाजिक आणि राजकीय जीवन आणि दुसऱ्यामध्ये शैक्षणिक विषयांचा समावेश आहे. प्रश्नांचे प्रमाण अनुक्रमे ४०:२० असेल.

I. इतिहास

या विभागात चांगले गुण मिळविण्यासाठी ऐतिहासिक घटना, दिवस आणि तारखा यांचा सखोल अभ्यास. खालील विषयांवरून प्रश्न विचारले जातील.

• कधी, कुठे आणि कसे
• सर्वात जुने समाज
• पहिले शेतकरी आणि मेंढपाळ
• पहिली शहरे
• सुरुवातीची राज्ये
• नवीन कल्पना
• पहिले साम्राज्य
• दूरच्या देशांशी संपर्क
• राजकीय घडामोडी
• संस्कृती आणि विज्ञान
• नवीन राजे आणि राज्ये
• दिल्लीचे सुलतान
• आर्किटेक्चर
• एम्पायरची निर्मिती
• सामाजिक बदल
• प्रादेशिक संस्कृती
• कंपनी सत्तेची स्थापना
• ग्रामीण जीवन आणि समाज
• वसाहतवाद आणि आदिवासी समाज
• १८५७-५८ चा उठाव
• महिला आणि सुधारणा
• जातिव्यवस्थेला आव्हान देणे
• राष्ट्रवादी चळवळ
• स्वातंत्र्यानंतरचा भारत

II. भूगोल

जरी भारताचा संपूर्ण भूगोल खोलवर गेला नाही तर कोणालाही समजणे कठीण आहे. तथापि, सीबीएसईने सीटीईटी पेपर-II साठी भूगोल विषय समाविष्ट केला आहे परंतु काळजी करू नका, तुम्हाला खाली दिलेल्या काही विषयांसाठीच तयारी करावी लागेल.

• भूगोल एक सामाजिक अभ्यास आणि एक विज्ञान म्हणून
• ग्रह: सौर यंत्रणेतील पृथ्वी
• ग्लोब
• संपूर्ण पर्यावरण: नैसर्गिक आणि मानवी वातावरण
• हवा
• पाणी
• मानवी पर्यावरण: वसाहत, वाहतूक आणि दळणवळण
• संसाधने: प्रकार-नैसर्गिक आणि मानवी
• शेती

III. सामाजिक आणि राजकीय जीवन

या विभागात उमेदवाराचे त्याच्या सभोवतालच्या परिसराबद्दलचे ज्ञान तपासले जाईल आणि उमेदवाराला कोणत्या विषयांचे ज्ञान असणे आवश्यक आहे ते खाली सूचीबद्ध केले आहे.

• विविधता
• सरकार
• स्थानिक सरकार
• उदरनिर्वाह करणे
• लोकशाही
• राज्य सरकार
• माध्यमांना समजून घेणे
• लिंग अनपॅक करणे
• संविधान
• संसदीय सरकार
• न्यायपालिका
• सामाजिक न्याय आणि उपेक्षित

ब) शैक्षणिक मुद्दे

या विभागात २० प्रश्न असतील आणि या विभागाचा उद्देश उमेदवाराची बुद्धिमत्ता आणि शैक्षणिक विषयांसाठी मनाची उपस्थिती समजून घेणे असेल. या विभागात कोणते विषय समाविष्ट केले जातील ते खाली नमूद केले आहेत:

• सामाजिक विज्ञान/सामाजिक अभ्यासाची संकल्पना आणि स्वरूप
• वर्गखोली प्रक्रिया, उपक्रम आणि प्रवचन
• गंभीर विचारसरणी विकसित करणे
• चौकशी/प्रायोगिक पुरावे
• सामाजिक शास्त्र/सामाजिक शास्त्र शिकवण्याच्या समस्या
• स्रोत – प्राथमिक आणि माध्यमिक
• प्रकल्पांचे काम
• मूल्यांकन

CTET पेपर 2 अभ्यासक्रम 2026 PDF

सीटीईटी परीक्षेला बसण्यासाठी इच्छुक असलेल्या उमेदवारांना प्रत्येक विभागात कोणते विषय विचारले जाऊ शकतात याची माहिती असणे आवश्यक आहे. येथे उमेदवारांना मदत करण्यासाठी, आम्ही विषयवार सीटीईटी पेपर २ अभ्यासक्रम २०२६ पीडीएफ डाउनलोड करण्यासाठी थेट लिंक प्रदान केली आहे.